Μέσα μου συναντιούνται δύο πόλεις -και οι δύο πόλεις του κρασιού- η Νεμέα και η Νάουσα. Όχι με τον ίδιο τρόπο βέβαια. Στη Νεμέα γεννήθηκα και μεγάλωσα. Τη Νάουσα τη γνώρισα αργότερα μέσα από τις επαγγελματικές μου ασχολίες.
Έχω γράψει εκατοντάδες σελίδες, άρθρα κλπ., συμμετέχοντας εθελοντικά στην προσπάθεια του Συνδέσμου Οινοποιών Νεμέας να επιβάλει μια σαφή και διακριτή εικόνα στην αγορά για το κρασί ΠΟΠ ΝΕΜΕΑ. Γιατί τα πράγματα δεν ήταν πάντα ξεκάθαρα. Υπήρξαν εποχές που οι καταναλωτές μπέρδευαν τη Νεμέα με τη Νάουσα, όπως και την ποικιλία Αγιωργίτικο με το κρασί Αγιορείτικο.
Η ίδια προσπάθεια, με ιδιαίτερη επιτυχία έχει γίνει και από τον Σύνδεσμο Οινοποιών Νάουσας.
Παρακάμπτοντας κάποιες τοπικιστικές αγκυλώσεις γύρω μου, πάντα πίστευα και πιστεύω ότι η δύναμη της Νεμέας είναι… ο αντίπαλός της. Η Νάουσα. Και οι δυο πόλεις με τις διάσημες ποικιλίες τους, το Αγιωργίτικο και το Ξινόμαυρο, χωρίς να αφαιρεί κάτι η μία από την άλλη, μπορούν μαζί να συνθέσουν μαζί το δυναμικό πρόσωπο του ελληνικού κρασιού στα εστιατόρια του εξωτερικού.
Για το κρασί της Νάουσας δεν είχα γράψει ποτέ κάτι μέχρι σήμερα. Αντίθετα η τύχη το έφερε να έχω γράψει, επίσης εκατοντάδες, σελίδες και να έχω συμβάλει σε πολλά διαφημιστικά σποτ για ένα άλλο εμβληματικό ΠΟΠ προϊόν της περιοχής τα ροδάκινα (παρεμπιπτόντως και πολλά κείμενα για τις Μπούλες και τους Γενίτσαρους για μια τηλεοπτική σειρά).
Κάθε φορά που «ανέβαινα» στη Νάουσα με συνεργάτες για να συναντηθούμε με τους «ροδακινάδες» λαχταρούσα τη στιγμή που θα καταλήγαμε σε κάποια ταβέρνα και θα είχα την ευκαιρία να δοκιμάσω μία ακόμα εκδοχή από το μεστό, υπέροχα στυφό, γεμάτο τανίνες κρασί της ποικιλίας ξινόμαυρο.
Και πάντα θα περνούσα από την κάβα του Αείμνηστου Μελιτζανή να ψάξω στα ράφια του εκείνα τα ξεχασμένα μπουκάλια με κρασί και λικέρ που στο αυτοκόλλητο επάνω τους η τιμή ήταν ακόμα γραμμένη σε δραχμές.
Η ηρωική πόλη της Νάουσας
Η Νάουσα ή Νιάουστα, η ρωμαϊκή Νέα Αυγούστα με 20.000 κατοίκους περίπου σήμερα, είναι μια πόλη με ιστορία και έχει βρεθεί πολλές φορές στη δίνη των περιστάσεων, αλλά η δυναμική της, η ενέργειά της και η ομορφιά του τοπίου την έκαναν να ξεπερνάει τις δυσκολίες της. Πρώτα ήταν το Ολοκαύτωμα από τους Τούρκους το 1822 που της έδωσε και την επίσημη ονομασία: Ηρωική πόλη της Νάουσας
Αλλά και στη σύγχρονη εποχή, όταν στη δεκαετία του 60 η φυλλοξήρα απείλησε να αφανίσει τον αμπελώνα της, οι παραγωγοί κατάφεραν να τον αναδιοργανώσουν και να επιτύχουν την ανασύστασή του πολύ γρήγορα
Και δεν ξεχνάω βέβαια τις χρυσές εποχές με τις ουρές χιλιομέτρων από τα «ντάτσουν» των τσιγγάνων έξω από τη ΒΕΤΛΑΝΣ για να προμηθευτούν κουβέρτες και χαλιά, τα οποία μεταπωλούσαν σε όλη την Ελλάδα, πριν έρθει η αποβιομηχανοποίηση και τα εμβληματικά βιομηχανικά κτίρια της πόλης, γίνουν πολιτιστικά κέντρα φιλοξενώντας εκδηλώσεις που θυμίζουν το ένδοξο παρελθόν.
Πάλι όμως η Νάουσα το «μπαλκόνι της Μακεδονίας» με όπλο τα προϊόντα της, το θαυμάσιο τοπίο της και την εξαιρετική δουλειά που έχει γίνει στον οινικό τουρισμό κατάφερε να είναι από τις πιο ζωντανές και ελκυστικές πόλεις της Βόρειας Ελλάδας.
Η ιστορία και η ζώνη
Η ιστορία και η παράδοση της αμπελοκαλλιέργειας στη Νάουσα φτάνει μέχρι την αρχαιότητα με αναφορές και στη μυθολογία, αφού στις πλαγιές του Βερμίου έζησε η μητέρα του Διονύσου Σεμέλη. Όμως σαφείς γραπτές αναφορές, κυρίως από ξένους περιηγητές έχουμε μετά το 1700 μ.χ.
Από τις αρχές του εικοστού αιώνα το κρασί της Νάουσας γίνεται γνωστό στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη αλλά́ και στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.
Ο αμπελώνας της Νάουσας μετά τον πόλεμο και τις συνέπειες μιας εκτεταμένης φυλλοξήρας, ανασυστάθηκε τη δεκαετία του 70.
Σήμερα η βασική ποικιλία της περιοχής, από την οποία αποκλειστικά παράγονται τα κρασιά ΠΟΠ της περιοχής, είναι το ξινόμαυρο.
Οι αμπελώνες της ζώνης παραγωγής οίνων ΠΟΠ Νάουσα εκτείνονται στις περιοχές Κοπανού, Λευκαδίων, Μαρίνης, Ανθεμίων, Νάουσας, Γιαννακοχωρίου, Στενημάχου, Ροδοχωρίου Τριλόφου, Φυτειάς και Δοβρά στο βορειοδυτικό τμήμα του νομού Ημαθίας.
Ο κυρ – Γιάννης
Σημαντικό ρόλο στην ανάδειξη του κρασιού ΠΟΠ ΝΑΟΥΣΑ έπαιξε και η ενασχόληση με την αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή, του Γιάννη Μπουτάρη, μιας μεγάλης προσωπικότητας στον χώρο του κρασιού με μεγάλη κοινωνική συμβολή στα πράγματα της περιοχής και της Ελλάδας γενικότερα Ο Γιάννης Μπουτάρης στη δεκαετία του 70 φυτεύει 400 στρέμματα ξινόμαυρου στους ανατολικούς πρόποδες του όρους Βέρμιο, στο Γιαννακοχώρι, κοντά στην πόλη της Νάουσας. Ο αμπελώνας αυτός στη συνέχεια θα γίνει το Κτήμα Κυρ-Γιάννη. Μέχρι το τέλος της ζωής του, όπως αυτή ξεδιπλώνεται στο θαυμάσιο βιβλίο που συνέγραψε με τη σπουδαία συγγραφέα Μαρία Μαυρικάκη «60 χρόνια τρύγος», ο Γιάννης Μπουτάρης αφιέρωσε πολύ χρόνο για την ανάδειξη του κρασιού της περιοχής, είτε μιλάμε για το ξινόμαυρο, είτε και για άλλες ποικιλίες που εμπλουτίζουν την γκάμα των προϊόντων, προσθέτοντας νέο ενδιαφέρον.
Η ποικιλία και το terroir…
Η ποιότητα των κρασιών της Νάουσας καθορίζεται από την ποικιλομορφία του terroir που διαφοροποιείται σε σχέση με τα υψόμετρα ή την κλίση του εδάφους στις λοφώδεις πλαγιές του Βερμίου.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η εμπειρία των καλλιεργητών. Όπως στη Νεμέα οι περισσότεροι αμπελοκαλλιεργητές είναι και ελαιοπαραγωγοί και εδώ είναι παράλληλα και ροδακινοπαραγωγοί. Η ενασχόληση με τη γη και η υιοθέτηση μεθόδων ολοκληρωμένης διαχείρισης έχει κάνει τους παραγωγούς της Ημαθίας ιδιαίτερα ικανούς με ότι καταπιάνονται.
Τα κρασιά ΠΟΠ ΝΑΟΥΣΑ έχουν απαλό κόκκινο χρώμα, υψηλό επίπεδο τανινών, που χρειάζονται χρόνο για να μαλακώσουν, και υψηλή οξύτητα. Η γκάμα των αρωμάτων περιλαμβάνει κόκκινα φρούτα, φυτικά στοιχεία όπως η ντομάτα και η ελιά, γλυκά μπαχαρικά αλλά και κάποιες ανθικές νότες. Τα «παραδοσιακά» κρασιά ΠΟΠ Νάουσα εστιάζουν στα φυτικά και στα γήινα στοιχεία, παραμένουν περισσότερο στο βαρέλι καθώς χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να μαλακώσουν, ενώ στην πιο μοντέρνα τους εκδοχή αναδεικνύεται περισσότερο το φρούτο, έχουν πιο έντονο χρώμα, πιο μαλακή δομή στο στόμα και μένουν λιγότερο χρόνο στο βαρέλι. Και στις δυο περιπτώσεις, παραδοσιακή και μοντέρνα, τα κρασιά εμφανίζουν μεγάλες δυνατότητες παλαίωσης που μπορούν να ξεπεράσουν κατά πολύ τη δεκαετία.
Σημαντική βελτίωση παρατηρείται και με την παλαίωση που πραγματοποιείται στη φιάλη.
To ιδανικό κρασί για τον κατάλογό σας…
Το ξινόμαυρο Νάουσας, με την πλούσια γεύση και την έντονη οξύτητά του, ταιριάζει ιδανικά με μια ποικιλία από πιάτα της ελληνικής παραδοσιακής κουζίνας, γεγονός που του δίνει ιδιαίτερη θέση στον κατάλογο ενός ελληνικού εστιατορίου. Οινογνώστες και οινοχόοι προτείνουν συνδυασμούς με κρεατικά όπως αρνί, μοσχάρι και κυνήγι, ψητά ή μαγειρευτά με κόκκινες σάλτσες, παϊδάκια στη σκάρα, κυνήγι, μοσχαρίσιες μπριζόλες.
Επίσης ταιριάζει με τα περισσότερα παραδοσιακά ελληνικά φαγητά όπως: μουσακάς, γεμιστά (ντομάτες, πιπεριές), λαδερά (μπριάμ, ιμάμ), στιφάδο, γιουβέτσι, παστιτσάδα.
Επεκτείνοντας την γκάμα πιάτων θα προτείναμε λιπαρά τυριά, τυριά με πιπέρια, ένα πλατό με αλλαντικά, χταπόδι στα κάρβουνα, τόνο ψητός, χοιρινό και κοτόπουλο στα κάρβουνα, ζυμαρικά με κόκκινες σάλτσες, κεφτεδάκια, ριζότο με μανιτάρια ή τρούφα.
Ακόμα και για ένα επιδόρπιο, όπως μια τάρτα με φράουλες θα βρίσκαμε καλή λύση κι έναν αφρώδη ροζέ οίνο με βάση το ξινόμαυρο
Και μερικές χρήσιμες σημειώσεις:
Για πιο νεαρά ξινόμαυρα, αναζητήστε πιάτα με τρούφες ή πιο απλές κοπές στο BBQ.
Για παλαιωμένα ξινόμαυρα, επιλέξτε πιάτα με κυνήγι, όπως αγριογούρουνο, πάπια και πέρδικα.
Τα ροζέ ξινόμαυρα ταιριάζουν με γεμιστά, μακαρονάδες, φασολάκια, γαρίδες σαγανάκι και σαλάτες.
Αφρώδη ξινόμαυρα συνδυάζονται με όστρακα, ζυμαρικά με γαρίδες ή αστακομακαρονάδα.
Οι παραγωγοί και τα κρασιά.
Τα οινοποιεία της Νάουσας που μπορείτε να απευθυνθείτε αυξάνονται διαρκώς και προσφέρουν πολλές ενδιαφέρουσες ετικέτες, τόσο στο ξινόμαυρο, όσο και σε άλλες γηγενείς και διεθνείς ποικιλίες. Σίγουρα υπάρχουν πολλά περισσότερα από τα π[αρακάτω που επιλέξαμε να σας παρουσιάσουμε σε πρώτη φάση:
Αργατία Ένα μικρό μοντέρνο οινοποιείο στην περιοχή Ροδοχώρι, που καλλιεργείτις ποικιλίες ξινόμαυρο, νεγκόσκα, μοσχόμαυρο, μαλαγουζιά, ασύρτικο και αθήρι είναι αυστηρά βιολογική
Vaeni. Ο οινοποιητικός συνεταιρισμός που ιδρύθηκε το 1983, με τη συνέργεια 330 αμπελουργών. Σήμερα διαθέτει 236 στρέμματα ιδιόκτητων αμπελώνων και σήμερα αντιπροσωπεύει το 50% της παραγωγής στην περιοχή εξάγοντας συγχρόνως μεγάλη ποσότητα κρασιών σε πολλές χώρες του εξωτερικού.
Δαλαμάρα. Ο πρώτος αμπελώνας που δημιουργήθηκε στη Νάουσα στα μέσα του περασμένου αιώνα και μια παράδοση 5 γενεών στην παραγωγή κρασιού
Κτήμα Διαμαντάκου. Ένας οικογενειακός αμπελώνας 40 στρεμμάτων στους πρόποδες του Βερμίου σε Προσεχτική καλλιέργεια του ξινόμαυρου και της σπάνιας λευκής ποικιλίας πρεκνιάρικο.
Αμπελώνες Θυμιόπουλου. Έχουν παραμείνει αποκλειστικά αφoσιωμένοι στην ποικιλία του Ξινόμαυρου από την πρώτη στιγμή της δημιουργίας τους παράγοντας κρασιά που εκφράζουν απόλυτα το « Terroir » καθώς και τη δεξιοτεχνία του αμπελουργού.
Κτήμα Κελεσίδη. Ένα από τα πιο αξιοπρόσεκτα οινοποιεία την καρδιά της οινοποιητικής ζώνης του ξινόμαυρου, στο Γιαννακοχώρι με κρασιά που ξεχωρίζουν για τα οργανοληπτικά τους χαρακτηριστικά και την ιδιαίτερη γεύση τους.
Οινοποιείο Κόκκινος. Από τα πιο πρόσφατα οινοποιεία στην περιοχή, παράγει κρασιά από τις τοπικές ποικιλίες ξινόμαυρο, νεγκόσκα, ναουσαίικο, σέφκα και πεκνιάρικο,
Κτήμα Κυρ – Γιάννη. Το Κτήμα Κυρ- Γιάννη, το πιο γνωστό οινοποιείο στην περιοχή με ιδιόκτητους αμπελώνες περίπου 500 στρεμμάτων, συνεχίζει μια μακρά οικογενειακή παράδοση με σταθερή φιλοσοφία από τον Γιάννη Μπουτάρη και τη σημερινή φροντίδα του γιου του Στέλιου
Mαρκοβίτης. Οικογενειακό οινοποιείο που ασχολείται αποκλειστικά και μόνο με την καλλιέργεια και την εμφιάλωση του ξινόμαυρου, έχοντας συμπυκνώσει την πείρα του σε μία μόνο μοναδική και ιστορική ετικέτα που κυκλοφορεί το οινοποιείο, το Chateau Πήγασος.
Κτήμα Μελιτζανή. Η ιστορική οικογένεια Μελιτζανή ασχολείται με το αμπέλι και το κρασί από το 1918. Η παραγωγή του αγγίζει ετησίως της 20.000 φιάλες, από τις οποίες το μεγαλύτερο ποσοστό αφορά την ΠΟΠ ετικέτα Νάουσα
Τσάνταλης. Ένα ακόμα μεγάλο όνομα με παρουσία σε πολλές ζώνες της χώρας, διατηρεί και στη Νάουσα 250 στρέμματα αμπελώνων, ενώ συνεργάζεται με και με 100 περίπου μικρούς παραγωγούς για την παραγωγή κρασιών ΠΟΠ ΝΑΟΥΣΑ
Κτήμα Φουντή Μια μικρή, σύγχρονη οικογενειακή μονάδα του με ιδιόκτητοους αμπελώνες που απλώνονται σε 4 περιοχές και καλλιεργούνται υπό την επίβλεψη της οικογένειας, με τις ποικιλίες ξινόμαυρο και merlot.
Αντώνης Παπαϊωάννου
