Η αφορμή για αυτό το άρθρο ήταν μια πληροφορία από τον φίλο δικηγόρο Γιάννη Καραχοντζίτη, ο οποίος γράφοντας ένα βιβλίο για την ιστορία του χωριού του, τον Ασπρόκαμπο Κορινθίας, αλίευσε μια ενδιαφέρουσα πληροφορία. Δύο Ασπροκαμπίτες, μετανάστες στις Η.Π.Α., ο Ernie Karrys (Καραμητσάνης) και ο Nicholas P. Pergakis άνοιξαν σε μια μικρή πόλη την Iowa Falls, το 1915 το Princess Sweet Shop, ένα ζαχαροπλαστείο γνωστό και ως «ένα εξαιρετικό παράδειγμα Art Deco design από το 1935 που ανακατασκευάστηκε μετά από πυρκαγιά. Ήταν το πρώτο κτίριο στο Iowa Falls που ήταν κλιματιζόμενο. Το κτίριο καταχωρήθηκε ξεχωριστά στο Εθνικό Μητρώο Ιστορικών Τόπων το 1993. Το κατάστημα λειτούργησε με την οικογένεια Πυργάκη μέχρι το 1972 και εξακολουθεί να λειτουργεί μέχρι σήμερα, ως pizza & grill κάτω από νέα διεύθυνση
Με το ίδιο όνομα Princess Sweet Shop βρίσκουμε επίσης ένα ζαχαροπλαστείο στον κεντρικό δρόμο του Minonk στο Μιλγουόκι που άνοιξαν το 1915 δύο Έλληνες μετανάστες, τον Tom και τον Nick Paloumpis και άντεξε για πάνω από 60 χρόνια Οι αδελφοί Paloumpis έφτιαχναν γλυκά που ήταν διάσημα σε όλη την πολιτεία.
900 ζαχαροπλαστεία στο Σικάγο από Έλληνες το 1910
Μπορεί οι Έλληνες να συνέδεσαν το όνομά τους με την ίδρυση παντοπωλείων και εστιατορίων στην Αμερική, αλλά αν και δεν είναι τόσο γνωστό, ήταν σύνηθες για τους Έλληνες μετανάστες να ιδρύουν ζαχαροπλαστεία σε όλες τις ΗΠΑ.
Κυρίως στο Σικάγο των αρχών του 20ού αιώνα, σχεδόν τα δύο τρίτα της ζαχαροπλαστικής του Σικάγο βρίσκονται στα χέρια των Ελλήνων».
Μόνο στο Σικάγο, το 1910, υπήρχαν 900 τέτοια καταστήματα. Το 1900, η εφημερίδα Confectioners Gazette της Βοστώνης εξυμνούσε τον Έλληνα μετανάστη Ανδρέα Γούναρη, ιδιοκτήτη εργοστασίου σοκολάτας και ζαχαροπλαστείων σε ολόκληρη τη Βοστώνη. Στο τεύχος Δεκεμβρίου 1914 του περιοδικού International Confectioner αναφέρεται ένας «δραστήριος Έλληνας» που πουλούσε παγωτό στην Αλάσκα, και μάλιστα στο απομονωμένο νησί Ντάγκλας, μετατρέποντας τους ντόπιους σε λάτρεις του παγωτού, το οποίο αγόραζαν με το κουτάλι στη γεύση σοκολάτα προς 25 σεντς.
Τα ελληνικά ζαχαροπλαστεία ήταν τόσο διαδεδομένα και ενσωματωμένα στην καρδιά της αμερικανικής κοινωνικής και κοινοτικής ζωής, ώστε, να εμφανίζονται σε μυθιστορήματα, κινηματογραφικές ταινίες και κόμικς με ήρωες τους ιδιοκτήτες τους τυπικούς Έλληνες μετανάστες ή ως σημεία συνάντησης
Η αρχή έγινε το 1873… ή μήπως το 1820;
Η τάση των ελληνικών ζαχαροπλαστείων στην Αμερική ξεκίνησε το 1873. Όπως αναφέρει ο Θεόδωρος Σαλούτος στο βιβλίο του «Οι Έλληνες στις Ηνωμένες Πολιτείες», οι πρωτοπόροι ζαχαροπλάστες ήταν ο Ελευθέριος Πελάλας από τη Σπάρτη με συνέταιρο έναν Έλληνα ναυτικό από τη Σμύρνη, τον Παναγιώτη Χατζηδέρη, ο οποίος μετανάστευσε στις ΗΠΑ και δούλεψε ως πλανόδιος πωλητής, μέχρι που μάζεψε αρκετά χρήματα για να ανοίξει ένα κατάστημα με γλυκά και λουκούμια στο Σικάγο. Αυτή η συνεργασία τερματίστηκε σε σύντομο χρονικό διάστημα, το 1877. Ο Πελάλας ανέλαβε τη διεύθυνση ενός αμερικανικού καταστήματος στο Σπρίνγκφιλντ (Μασαχουσέτη), όπου αργότερα άνοιξε πολλά καταστήματα. Ο Χατζηδέρης δημιούργησε έναν συνεταιρισμό με έναν άλλο συνεργάτη στη Νέα Υόρκη, η οποία διαχειριζόταν πιο εμπορικές μάρκες, όπως το «Τουρκίζιο Λουκούμι» και το Greek Prince. Ο Χατζηδέρης τελικά επέστρεψε στη Σμύρνη, αλλά ο συνεργάτης του συνέχισε την επιχείρηση με την επωνυμία Haggis Greek American Confectionary Company, με εργοστάσια στη Νέα Υόρκη, το Μέμφις και το Πίτσμπουργκ.
Η επιχείρηση Χατζηδέρη Πελάλα δημιούργησε μια παράδοση καθώς προσλάμβαναν και εκπαίδευαν να νέους μετανάστες. Εκείνοι με τη σειρά τους συνέχιζαν σε άλλες περιοχές, ιδρύοντας τις δικές τους επιχειρήσεις, δημιουργώντας έτσι ένα εκτεταμένο δίκτυο ζαχαροπλαστείων σε όλη τη χώρα που καλωσόριζε και καθοδηγούσε συγγενείς και φίλους από την πατρίδα. Σύμφωνα με τον Μπάμπη Μαλαφούρη, στο βιβλίο του «Έλληνες της Αμερικής 1528-1948» περίπου το 1820, ένας μετανάστης ονόματι Αθανάσιος Σανίτσας, Λάκωνας, άνοιξε ένα ζαχαροπλαστείο στο Σικάγο, όπου πουλούσε και φρούτα, κάπου στη λεωφόρο Blue Island..
Ο Σανίτσας ήταν από το χωριό Χρισάφα. Αυτό το χωριό βρίσκεται κοντά στο σύμπλεγμα χωριών από το οποίο καταγόταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες μετανάστες, ο Χρήστος Τσάκωνας. Γεννημένος το 1848, ο Τσάκωνας, στην προσπάθειά του για μια καλύτερη ζωή, βοήθησε κυριολεκτικά μια ολόκληρη γενιά Ελλήνων μεταναστών να εγκατασταθούν στην Αμερική.
Η επιχειρηματική μέθοδος που ανέπτυξε ο Τσάκωνας με την πάροδο του χρόνου ήταν πολύ απλή. Πρώτα, εκπαίδευε νέους Έλληνες από την οικογένειά του, το χωριό ή την περιοχή του στην τέχνη της ζαχαροπλαστικής. Μόλις αποκτούσαν την απαραίτητη επάρκεια ώστε να διαχειρίζονται μόνοι τους μια επιχείρηση, τους πουλούσε μερίδιο σε κάποιο κατάστημα και/ή τους προμήθευε με υλικά από την εταιρεία του, Greek American Fruit Company.
Margie’s Candies. Ένας αιώνας ιστορία…
Στο επίκεντρο της ζωής του Σικάγο, και εξακολουθώντας να προσφέρει τις λιχουδιές του σχεδόν 100 χρόνια μετά, βρίσκεται το Margie’s Candies. Το Margie’s Candies εξυπηρετεί πελάτες από το 1921, όταν ο Peter George Poulos αποφάσισε να ανοίξει ένα παγωτατζίδικο στη βόρεια πλευρά της πόλης. Το κατάστημα πήρε το σημερινό του όνομα το 1933 όταν ο γιος του Poulos, George Peter, παντρεύτηκε την αγαπημένη του, Margie. Εδώ σύχναζε ο Αλ Καπόνε, καθισμένος πάντα σε ένα τραπέζι δίπλα σε τσιμεντένιο τοίχο για… ευνόητους λόγους. Οι ιδιοκτήτες εξακολουθούν να εκθέτουν τη φωτογραφία του με μια αφιέρωση που τους συμβουλεύει να «προσέχουν το ταμείο». Η Μέριλιν Μονρόε, ο Έλβις Πρίσλεϊ, οι Beatles, οι Rolling Stones, ο Μπρους Σπρίνγκστιν και ο Μάικλ Τζάκσον έχουν όλοι δοκιμάσει τις λιχουδιές του Margie’s όταν επισκέπτονταν το Σικάγο.
Dove Chocolate. Ένα παγκόσμιο όνομα στη σοκολάτα με ελληνική αφετηρία
Στο Σικάγο, ο Λέο Στεφανός από το μικρό χωριό Πεδεμένο της Μεσσηνίας έγραψε ιστορία στη ζαχαροπλαστική δημιουργώντας τη σοκολάτα Dove και το παγωτό DoveBar, που πλέον πωλούνται σε όλο τον κόσμο.
Ο Στεφανός εγκαταστάθηκε στη Νότια Πλευρά του Σικάγο για να μεγαλώσει την οικογένειά του. Σύμφωνα με την ιστορία της εταιρείας Dove Chocolate, τρόμαξε όταν ο μικρός γιος του, Μάικλ, έτρεχε απερίσκεπτα στον δρόμο κυνηγώντας το φορτηγό παγωτού της γειτονιάς και αποφάσισε να φτιάξει τη δική του μπάρα παγωτού με την ελπίδα να κρατήσει τον Μάικλ και τον αδελφό και την αδελφή του, τον Κρις και την Έιμι, πιο κοντά στο σπίτι. Ο Μάικλ ανέλαβε την επιχείρηση του πατέρα του το 1977. Οι μπάρες με επικάλυψη σοκολάτας σε σχήμα μπλοκ πωλούνταν μόνο στην περιοχή του Σικάγο μέχρι μετά τον θάνατο του Στέφανο, όταν ο γιος του επέκτεινε την επιχείρηση και στη συνέχεια την πούλησε στην Mars, Incorporated το 1986
Leopold’s ice cream. Το ελληνικό παγωτό με Χολυγουντιανή φήμη
Ο Stratton Leopold είναι ένας Αμερικανός παραγωγός, σκηνοθέτης και ηθοποιός που δραστηριοποιείται στον κινηματογράφο για περισσότερα από σαράντα χρόνια, παράγοντας μεγάλες ταινίες υψηλού προϋπολογισμού. όπως τα “Mission: Impossible III”, “The General’s Daughter” και “The Big Chill”, μεταξύ άλλων. Έχει συνεργαστεί με σπουδαίους ηθοποιούς όπως ο Άντονι Χόπκινς, ο Τομ Κρουζ και ο Μπενίσιο ντελ Τόρο.
Σήμερα έχει επιστρέψει στον Νότο, στην ιστορική Σαβάνα της Τζόρτζια, και διευθύνει στο παγκοσμίως γνωστό Leopold’s Ice Cream, που, ιδρύθηκε το 1919 από τους αδελφούς Ηλιόπουλους – τον πατέρα του Στράτον και τα δύο του αδέλφια – των οποίων το επώνυμο έγινε «Leopold» όταν καταγράφηκαν στο Έλις Άιλαντ.
Τα αδέρφια άνοιξαν το παγωτατζίδικο τους στη γωνία των οδών Gwinnett και Habersham στη Σαβάνα, όπου διασταυρώνονταν δύο γραμμές τραμ. Πολλοί επιβάτες έπεφταν από το τραμ και παρακαλούσαν τον οδηγό να περιμένει μέχρι να πάρουν μια παγωμένη απόλαυση! Γενιές και γενιές κατοίκων της Σαβάνα λάτρευαν το παγωτό Leopold’s. Η επιχείρηση με τα σιντριβάνια αναψυκτικών ήταν θρυλική! Οι ντόπιοι εξακολουθούν να μιλάνε για τα malts,τα milkshake, τα ασπρόμαυρα αναψυκτικά και τα μπανάνα split που σερβίρονταν από τουςλάτρεις των αναψυκτικών που εργάζονταν στο Leopold’s.Το παγωτό Leopold’s και τα καλούπια σερμπέτι ήταν ένα από τα highlights των διακοπών στα καλύτερα κλαμπ της Σαβάνα και το κατάστημα ήταν πάντα ένας δημοφιλής προορισμός μετά από συναυλίες, χορούς και αθλητικές εκδηλώσεις λυκείου.
Andes Candies. Από τον Άντριου Κανέλο στην Jacobs Suchard
Το 1921, ο Άντριου Κανέλος άνοιξε ένα μικρό ζαχαροπλαστείο στο Σικάγο του Ιλινόις. Ενώ αρχικά ονόμαζε το κατάστημά του «Andy’s Candies» αναφερόμενος στον εαυτό του, ο Κανέλος συνειδητοποίησε ότι οι κυρίως άνδρες πελάτες του δεν ήθελαν να δίνουν κουτιά με ζαχαρωτά με το όνομα ενός άλλου άνδρα στις συζύγους και τις φίλες τους. Ως εκ τούτου, άλλαξε την ορθογραφία της επιχείρησης σε «Andes Candies». Τα ζαχαρωτά κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά το 1950. Το 1980, το Andes αγοράστηκε από την ελβετική εταιρεία ζαχαρωτών Interfood (αργότερα Jacobs Suchard). .
The Candy Kitchen. Η ελληνική έκφραση της αμερικάνικης “main street“
Αν υπάρχει ένα κατάστημα που εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την ιστορία της ελληνικής ζαχαροπλαστικής και παραγωγής παγωτού στις Η.Π.Α. στην αμερικανική «Main Street» αυτό είναι το Candy Kitchen στο Waynesboro της Πενσυλβάνια, στα σύνορα με το Μέριλαντ, κοντά στο θέρετρο Pen Mar στα Όρη Blue Ridge – σημείο αναψυχής της υψηλής κοινωνίας της Ουάσιγκτον και της Βαλτιμόρης στις αρχές του 20ού αιώνα. Το Candy Kitchen ιδρύθηκε το 1902 από τους αδελφούς Τζέιμς και Νίκολας Σκέιβς από το χωριό Μαρί Κυνουρίας, οι οποίοι πέρασαν τον Ατλαντικό ως λαθρεπιβάτες τη δεκαετία του 1890.
Ο Τζον Πέτρος Λέος, ανιψιός των ιδρυτών, ο οποίος συνεχίζει την παράδοση του καταστήματος συνεχίζει την παράδοση μέχρι σήμερα, μας λέει ότι όπως και πολλοί Έλληνες μετανάστες της εποχής, οι ιδρυτές ξεκίνησαν ως πλανόδιοι πωλητές. Εγκαταστάθηκαν στη Βαλτιμόρη, όπου υπήρχε μεγάλη ελληνική κοινότητα, πούλαγαν φιστίκια την ημέρα και δούλευαν σε ζαχαροπλαστείο ενός Γερμανού-Ελβετού τα βράδια, μαζεύοντας χρήματα για να ανοίξουν τη δική τους επιχείρηση
Carvel Ice Cream Η αυτοκρατορία του Αθανάσιου Καρβελά με ένα brand που έγινε συνώνυμο του παγωτού στις Η.Π.Α.
Το Carvel είναι μια αμερικανική αλυσίδα παγωτού που ανήκει στην GoTo Foods. Η Carvel είναι περισσότερο γνωστή για το αφράτο παγωτό και τα κέικ παγωτού, με μια τραγανή βάση. Διαθέτει επίσης μια ποικιλία από καινοτόμες μπάρες παγωτού και σάντουιτς παγωτού.
Η επιχέιρηση ιδρύθηκε από τον Τομ Καρβέλ (Αθανάσιος Καρβελάς), ένα από τα επτά παιδιά της οικογένειας, που γεννήθηκε στην Αθήνα το 1906 και έφτασε στις ΗΠΑ το 1910. Το 1929, μετά από πολλές αποτυχημένες επιχειρηματικές προσπάθειες, ξεκίνησε να πουλάει παγωτό στο Χαρτσντέιλ της Νέας Υόρκης, από ένα παλιό φορτηγάκι-καντίνα που αγόρασε με δάνειο 15 δολαρίων. Όπως λέει η ιστορία, το Σαββατοκύριακο της Memorial Day του 1934, το φορτηγάκι έπαθε λάστιχο – ένα ατύχημα που αποδείχτηκε χρυσή ευκαιρία και αφετηρία μιας αυτοκρατορίας στον χώρο του παγωγτού.
Εκεί που άλλοι θα τα παρατούσαν, ο Καρβέλ πάρκαρε σε ένα χώρο και άρχισε να πουλάει σε περαστικούς. Διαπίστωσε ότι το παγωτό που είχε αρχίσει να λιώνει άρεσε περισσότερο στους πελάτες. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα του παγωτού soft-serve. Το φορτηγάκι έγινε στάση παγωτού στον δρόμο και στη συνέχεια εξελίχθηκε σε 800 καταστήματα σε όλη την Αμερική, με το όνομα Carvel να γίνεται πλέον συνώνυμο του παγωτού στις ΗΠΑ.
Η ΕΒΓΑ της γειτονιάς μας ξεκίνησε από τις γειτονιές του Σικάγου
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο δεκαπεντάχρονος Βασίλης Σουραπάς έφυγε από τα Βέρβενα και έγινε λαθρομετανάστης στις ΗΠΑ…. Εκεί τον προσκάλεσε ο Τζιμ Λόντος ο οποίος τον βοήθησε να επιβιώνει ως πυγμάχος.
Εκτός από τον Τζιμ Λόντο τον Σουραπά συνέδεε οικογενειακή φιλία με τον Αλ Καπόνε, αφού η σύζυγος του Βασίλη ήταν φίλη με τη μητέρα του διαβόητου γκάκστερ.
Αργότερα ήρθαν να τον βρουν τα αδέλφια του και ασχολήθηκαν με την παραγωγή παγωγτών. Η νοσταλγία της πατρίδας και το γεγονός ότι στον Βασίλη δεν έδιναν την αμερικάνικη υπηκοότητα όδήγησαν τα αδέλφια να επιστρέψουν στην Ελλάδα με σημαντικά κεφάλαια και να ιδρύσουν την πρώτη βιομηχανία Γάλακτος την ΕΒΓΑ που κυριάρχησε για πολλές δεκαετίες στην ελληνική αγορά
Οι σοκολάτες Leonidas από το Βέλγιο
Ακόμη και οι παγκοσμίως γνωστές βελγικές σοκολάτες Leonidas έχουν τις ρίζες τους στην ελληνοαμερικανική μεταναστευτική ιστορία, με τον Λεωνίδα Κεστεκίδη, από την Ανατολία της Μικράς Ασίας (σημερινή Τουρκία), ο οποίος εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη το 1894 και έγινε ζαχαροπλάστης, αφού πρώτα έμαθε την τέχνη της σοκολατοποιίας. Ως μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας στην Παγκόσμια Έκθεση των Βρυξελλών το 1910, ο Λεωνίδας κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο για τις σοκολάτες του. Επιστρέφοντας το 1913 για τη Διεθνή Έκθεση της Γάνδης, απέσπασε το χρυσό μετάλλιο, ερωτεύτηκε μια ντόπια και εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Βέλγιο.
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, η οικογένειά του τον ακολούθησε, μαζί και ο 19χρονος ανιψιός του Βασίλειος, ο οποίος εργάστηκε δίπλα του και τελικά ανέλαβε τη διεύθυνση της επιχείρησης. Σήμερα, η εταιρεία διοικείται από τα εγγόνια του Βασιλείου. Με καταστήματα franchising ε όλο τον κόσμο, οι σοκολάτες Leonidas αποτελούν πλέον ένα από τα πιο αγαπημένα brand παγκοσμίως στον χώρο της σοκολάτας.
Οι Έλληνες δεν ανακάλυψαν ούτε το παγωτό ούτε τη ζαχαροπλαστική στην Αμερική. Όμως, τα ελληνικά ζαχαροπλαστεία – και υπάρχουν περισσότερα απ’ ό,τι νομίζουμε ακόμη και σήμερα – αντιπροσωπεύουν μία από τις πρώτες βιομηχανίες που συνδέθηκαν με τους Έλληνες στη Βόρεια Αμερική. Όπως σήμερα οι Ελληνοαμερικανοί είναι γνωστοί ως εστιάτορες, έτσι και στο μεσοδιάστημα των δύο παγκοσμίων πολέμων, οι Έλληνες ταυτίζονταν με τα ζαχαροπλαστεία και τα παγωτατζίδικα. Μαζί με άλλες ομάδες μεταναστών μεταξύ 1870 και 1920, αυτοί οι Έλληνες πρωτοπόροι της ζαχαροπλαστικής συνέβαλαν ουσιαστικά στη διαμόρφωση του αμερικανικού τρόπου ζωής
Αντώνης Παπαϊωάννου
