Απλώνουμε τραχανά σε όλο τον κόσμο

Όταν ήμουν παιδί, στις διακοπές του Αυγούστου μου άρεσε να αράζω σε ένα κρεβάτι με ένα βιβλίο στο χέρι, μέχρι να έρθει η ώρα του φαγητού. Από τα μέσα Αυγούστου, όμως και μετά, αυτό δεν ήταν εφικτό, αφού όλα τα κρεβάτια στο σπίτι ήταν κατηλειμμένα. Ήταν η εποχή που απλώναμε τραχανά για να στεγνώσει.
Κάθε ελληνικό νοικοκυριό, κυρίως στην επαρχία φρόντιζε για τις προμήθειες της χρονιάς σε ξινό και γλυκό τραχανά. Ο τραχανάς μπορεί να παρασκευαστεί απίστευτα γρήγορα και εύκολα και να προσαρμοστεί στο γούστο του καθενός. Συνήθως απαιτεί μόνο σιτάρι αποφλοιωμένο, ή αλεύρι ή σιμιγδάλι, ένα υγρό (γάλα, γιαούρτι ή νερό), αλάτι και προαιρετικά μια πρέζα σαφράν για το χρώμα. Υλικά αγνά και εύκολα που υπήρχαν σε κάθε σπίτι.
Υπάρχουν υποστηρικτές του τραχανά με σιτάρι, του χόντρου, όπως λέγεται και άλλοι εκείνου με σιμιγδάλι. Το τελευταίο πράγμα όμως που θα θέλαμε είναι να διαφωνούμε στη χώρα μας και για αυτό. Το… περί ορέξεως, εδώ ταιριάζει απόλυτα.
Η παρασκευή του γίνεται αφού βράσουμε το σιτάρι ή το σιμιγδάλι, μαζί με το γάλα, στη συνέχεια το ζυμώσουμε και το τρίψουμε σε ακανόνιστους κόκκους και τέλος το απλώσουμε σε καθαρά σεντόνια να στεγνώσει. Με τη διαδικασία αυτή μειώνεται το ph του και μπορεί να διατηρηθεί για πολύ καιρό.
Ο τραχανάς, ένα κόμφορτ ζυμαρικό, γευστικό και θρεπτικό και πολύ εύκολο στο μαγείρεμα μεγάλωσε γενιές και γενιές, χωρίς όμως να αποκτήσει την αξία και την αίγλη που του ταιριάζει.
Για να είμαι ειλικρινής ούτε εγώ πετούσα από τη χαρά μου όταν είχαμε τραχανά, αλλά τον συμπαθούσα πολύ γιατί… έκανε καλές παρέες, αφού σχεδόν ποτέ δεν τον τρώγαμε σκέτο, αλλά πάντα συνόδευε το κοτόπουλο ή το κρέας.
Βλέπω ακόμα τον εαυτό μου να κουβαλάει μια «τέσα» με κοκκινιστό τραχανά και κοτόπουλο στο αμπέλι για τους εργάτες του τρύγου, ενώ στα φοιτητικά μου χρόνια οι τραχανόπιτες της μάνας μου… πέρασαν πολλά μαθήματα.

Από το madeintrikala

Άλλο ο τραχανάς, άλλο το πλιγούρι κι άλλο το κουσκούς.

Και επειδή υπάρχει μια σύγχυση για το είναι ο τραχανάς σε σχέση με άλλα δύο προϊόντα, με τα οποία μοιάζει: το πληγούρι ή χόντρο και το κουσκούς, ας το ξεκαθαρίσουμε. Ο ταχανάς γίνεται με γάλα, ο γλυκός ή ξινισμένο γάλα ή γιαούρτι ο ξινός. Το πλιγούρι που μπορεί να είναι συστατικό του τραχανά είναι απλά το σπασμένο σιτάρι, ενώ το κουσκους, ζυμαρικό χωρίς γάλα, κομμένο σε μικρά ομοιόμορφα τεμάχια. Στην Ελλάδα θα βρούμε φυσικά πολλές παραλλαγές τραχανά, όπως με προσθήκη αυγών ήκαι νηστίσιμο τραχανά με πολτοποιημένα λαχανικά, μια συνταγή που συνηθίζεται στη Θράκη.
Ο τραχανάς έχει υψηλή διατροφική αξία με λίγες θερμίδες. Περιέχει πρωτεϊνη υψηλής αξίας, φυτικές ινές, πρωτεϊνη, ασβέστιο, υδατάνθρακες, μαγνήσιο και φυλλικό οξύ. Λόγω του φώσφορου που περιέχει προστατεύει από την οστεοπόρωση ενώ η καροτονοειδής λουτεϊνη του συμβάλλει στην καλή υγεία των μαλλιών, του δέρματος αλλά και της καρδιάς.

Τα είδη

Γλυκός τραχανάς από αλεύρι. Τραχανάς που γίνεται από αλεύρι σκληρό και φρέσκο γάλα. Πολλές φορές περιέχει σιμιγδάλι και αυγά. Έχει ήπια γεύση και μυρωδιά ελαφρώς «γαλατένια».
Ξινός τραχανάς από αλεύρι. Γίνεται είτε με γάλα που το βράζουν με λίγο αλάτι και το αφήνουν να ξινίσει για μερικές μέρες είτε με γιαούρτι. Σπανιότερα παρασκευάζεται με προζύμι που το έχουν αφήσει να ξινίσει για 1-2 μέρες. Μετά ζυμώνεται με αλεύρι από σκληρό σιτάρι σκέτο ή ανακατεμένο με σιμιγδάλι και μπορεί να προστεθούν και αυγά.Έχει ελαφρώς ξινή γεύση.
Γλυκός τραχανάς από σιτάρι. Είναι η συνηθέστερη εκδοχή του γλυκού τραχανά. Παρασκευάζεται με χοντροαλεσμένο αναποφλοίωτο σιτάρι που βράζει μέσα σε φρέσκο γάλα με αλάτι μέχρι να γίνει χυλός. Μόλις κρυώσει απλώνεται σε ειδικά τελάρα για να στεγνώσει και πριν στεγνώσει εντελώς κόβεται σε μικρότερα κομμάτια. Αυτά μετά το στέγνωμα τρίβονται σε κόσκινο και ξαναστεγνώνονται στον ήλιο ή σε ειδικά αποξηραντήρια. Η γεύση του είναι γλυκιά, γαλατένια με έντονη τη γήινη αίσθηση του σιταριού.
Ξινός τραχανάς από σιτάρι ή ξινόχοντρος. Τραχανάς που γίνεται από αλατισμένο γάλα που αφήνεται να ξινίσει προτού βράσει ή από γιαούρτι και αναμιγνύεται με χοντροαλεσμένο αναποφλοίωτο σιτάρι. Συνήθως, κόβεται με το χέρι, με το κουτάλι ή με μηχανικές μεθόδους.
Η γεύση του είναι από ήπια έως έντονα ξινή ενώ γλυκαίνει από την ύπαρξη του σιταριού. Έχει έντονη μυρωδιά που δεν αρέσει σε όλους. Λέγεται ξινόχοντρος γιατί στην Κρήτη το χοντρό αναποφλοίωτο σιτάρι το λένε “χόντρο” και το χρησιμοποιούν για την παρασκευή αυτού του τραχανά.

Η ιστορία

Τα υλικά με τα οποία παρασκευάζεται ο τραχανάς, υπάρχουν από την αρχαιότητα. Έτσι παρατηρούμε αντίστοιχες παρασκευές που μπορούμε να τις χαρακτηρίσουμε πρόγονους του τραχανά όπως το Tractae, ένας χυλός που αναφέρει ο Απίκιος και που χρησίμευε για να δένουν οι σάλτσες. Για κάποιους ερευνητές η ονομασία του προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη τρακτόν που σημαίνει τραγανό, κάτι όμως που πέρα από την ηχητική σύμπτωση δεν αποδεικνύεται. Άλλωστε υπάρχουν τόσα ακόμα τραγανά «τρακτά» προϊόντα που θα περιμέναμε να τα πουν και αυτά τραχανά. Για άλλους προέρχεται από τη Μέση Ανατολή, από την οποία προέρχεται και το σιτάρι και το όνομά του τραχανά προέρχεται από την πέρσική λέξη tarkhaneh που σήμαινε μουσκεμένο φαγητό σε κόκκους.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της μεσαιωνικής εποχής, ο τραχανάς έγινε βασικό φαγητό, ειδικά στα νοικοκυριά της ανώτερης τάξης και στα βασιλικά συμπόσια. Μέχρι τον 13ο αιώνα αυτές οι συνταγές είχαν τελικά καταγραφεί και διατηρηθεί για τις μελλοντικές γενιές. Το σιτάρι ήταν ευρέως διαθέσιμο σε όλη την Ευρώπη, αλλά ήταν το πιο επιθυμητό από τα σιτηρά, έτσι οι αγρότες αναγκάστηκαν να στραφούν προς άλλες λιγότερο δαπανηρές καλλιέργειες όπως το κεχρί. Ο τραχανάς ήταν συχνά συνοδευτικό με γευστικά κρέατα όπως το ελάφι, αλλά τις μέρες της νηστείας από κρέας, σερβίρονταν με ψάρι. Είτε θα μαγειρευόταν αρκετά παχύρευστο για να καταναλώνεται ως κύριο γεύμα είτε θα σερβιριζόταν πιο ρευστό σαν σούπα. Υπάρχουν πολλές γευστικές εναλλακτικές συνταγές του τραχανά που βρίσκονται σε βιβλία μαγειρικής του Μεσαίωνα. Όλες είναι περίπου ίδιες εκτός από μικρές τοπικές παραλλαγές.

Για την Ελλάδα ρε τραχανότο…

Όπως έγραψα και παραπάνω, ο τραχανάς, αν και ήταν το ζεστό, χορταστικό παρηγορητικό πιάτο σε κάθε σπίτι δεν ήταν από τα φαγητά που θα εύρισκες εύκολα στις κουζίνες υψηλής μαγειρικής των εστιατορίων. Τα τελευταία χρόνια οι σεφ τον επαναφέρουν με κάθε τρόπο αφού μπορεί να δώσει πρωτοτυπία σε συνηθισμένα πιάτα κατσαρόλας, μια ξεχωριστή ασυνήθιστη γεύση, αλλά και να συμβάλει με το σχήμα του στην αισθητική του πιάτου. Από τις πιο γνωστές και μοντέρνες παρασκευές που συνατάμε σε πολλά καλά εστιατόρια είναι το τραχανότο, αντίστοιχα με το κριθαρότο που δίνουν έναν ελληνικό τόνο απέναντι στο ιταλικό ριζότο.

Ένα σακουλάκι τραχανάς… μια κουζίνα ολόκληρη

Έχοντας ένα σακουλάκι τραχανά στην κουζίνα σας, έχετε ήδη την αφετηρία για δεκάδες συνταγές.
Η πιο συνηθισμένη εκδοχή του είναι η σούπα, σε αναρίθμητες παραλλαγές, η προσθήκη σε σαλάτες, κοκκινιστός ή σε πίτες, ενώ είναι η πιο θρεπτική πρόταση των διαιτολόγων για το πρωινό.
Ταιριάζει ιδανικά και με τον πρεσβευτή της ελληνικής κουζίνας τη φέτα, την οποία μπορείτε να τρίψετε επάνω του ή να την προσθέσετε στην τραχανόσουπα.
Για τα ελληνικά εστιατόρια του εξωτερικού και εφ΄όσον ενταχθεί στον κατάλογο, ο τραχανάς είναι ένα πιάτο που ξεχειλίζει Ελλάδα, επαναφέρει μνήμες, προβάλλει προϊόντα της ελληνικής παράδοσης, γάλα, γιαούρτι, δημητριακά, ενώ ταιριάζει ως παραλλαγή του ρυζιού ή των ζυμαρικών σε όλα τα πιάτα κατσαρόλας που προέρχονται από την ελληνική κουζίνα, συνοδεύοντας όχι μόνο το κρέας, αλλά και ψάρι ή θαλασσινά.

Πώς θα τον βρείτε

Θα ήταν μια ωραία εμπειρία να φτιάξετε τον τραχανά μόνοι σας, προσρμόζοντάς τον στις γευστικές συνήθειες της χώρας που βρίσκεται το εστιατόριό σας. Για μεγαλύτερη ευκολία όμως μπορείτε να τον προμηθευτείτε από την Ελλάδα συσκευασμένο. Κάνοντας μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο, θα εκπλαγείτε από το πόσες ελληνικές εταιρίες προσφέρουν αυτό τον γευστικό ελληνικό θησαυρό και σε πόσο μεγάλη ποικιλία.

Αντώνης Παπαϊωάννου

Κύλιση στην κορυφή